Με αφορμή κάποιες πρόσφατες εκλογικές επιτυχίες της Αριστεράς διεθνώς, έχει εξελιχθεί σε πρωτεύον το ερώτημα σχετικά με το τί κάνουν καλά όσοι τα καταφέρνουν.

Ερώτημα κρίσιμο ιδίως σε μια εποχή, που, από πολλές απόψεις, θυμίζει έσχατους καιρούς· εποχή, στην οποία ο εκφασισμός των κοινωνιών είναι το πολιτικό απόσταγμα μιας διαδικασίας πραγματικά οριακής, με την κλιματική κρίση, την εκτόξευση της εκμετάλλευσης και την πολεμική παράκρουση να είναι ενεργές πραγματικότητες.

Οι ερμηνείες αυτών των εκλογικών επιτυχιών περιφέρονται γύρω από τον τρόπο της καμπάνιας, την επικοινωνιακή τακτική, οργανωτικές πρακτικές «νέου τύπου», την επίτευξη μιας εγγύτητας, που χαρακτήριζε την αριστερή πολιτική στις καλύτερες ιστορικά στιγμές της. Συχνή είναι η επισήμανση του γεγονότος πως η προγραμματική πρόταση επικεντρώνεται σε υλικά ζητήματα άμεσης προτεραιότητας για την πλειοψηφία. Πως το κοινωνικό ζήτημα, δηλαδή, αποκτάει εκ νέου την βαρύτητα που του πρέπει.

Είναι αλήθεια πως η ταξική έγκληση, ιδίως στις ΗΠΑ, προεξάρχει. Η απεύθυνση είναι, σχεδόν μονόπαντη: working class, working class, working class. H middle class δεν έχει ποτέ σχεδόν την τιμητική της· έστω λίγο.

Πράγμα που διαφοροποιεί έντονα τη δική μας περίπτωση. Σ’ εμάς , η «μεσαία τάξη» είναι η πολύφερνη νύφη. Πρώτα πρώτα, η εργατική τάξη σπανίως κατονομάζεται, σπανίως λέγεται με το όνομά της· προτιμώνται όροι, όπως ο «κόσμος της εργασίας» ή οι «εργαζόμενοι».

Στην πραγματικότητα, ο όρος τάξη χρησιμοποιείται μόνο για τη «μεσαία»! Πρόκειται για αναλυτικό παράδοξο: η «μεσαία τάξη» είναι τόσο απροσδιόριστη που είναι αδύνατον να εκληφθεί ως τάξη.

Ακόμα κι όταν, -όπως, ας πούμε, συμβαίνει εμμονικά στο λόγο του κ. Τσίπρα-, η «μεσαία τάξη» δεν μονοπωλεί την θέση του υποκειμένου της έγκλησης, και τότε η εργατική τάξη δεν είναι αρκετή. Πάντοτε κάποιοι μικρομεσαίοι θα προστεθούν.

Είναι κακό αυτό; Τις περισσότερες φορές ναι, νομίζω ότι είναι κακό.

Εξηγούμαι: η εργατική τάξη ορίζεται από το γεγονός πως τα μέλη της επιβιώνουν κυρίως χάρη στην πώληση της εργασιακής τους δύναμης. Αν δεν το κάνουν, σύντομα θα βρεθούν σε επιβιοτικό αδιέξοδο. Είναι εξαρτημένοι, σε αντίθεση με άλλες κατηγορίες του πληθυσμού, οι οποίες, όχι χωρίς λόγο, προσδιορίζονται ως «ελεύθεροι» επαγγελματικά.

Αυτό δεν αλλάζει από το προφανές γεγονός πως σημαντικό μέρος των ελεύθερων επαγγελματιών κάθε άλλο παρά ελεύθερο είναι. Τα μπλοκάκια είναι πιο εξαρτημένοι από τους εξαρτημένους. Και όχι μόνο· ο Κεν Λόουτς μας έχει κάνει σοφότερους περισσότερο από όσο πολλοί κοινωνιολόγοι.

Όπως δεν αλλάζει τα πράγματα το γεγονός πως σημαντικό μέρος μικρών και μεσαίων εταιριών δυσκολεύεται ιδιαίτερα. Αυτό είναι ο καπιταλισμός.

Η ταξική συμμαχία, που φαντάζεται μεγάλο μέρος της ελληνικής Αριστεράς, είναι εκτός τόπου και χρόνου. Στην ακραία της εκδοχή -που και πάλι την εκπροσωπεί κατεξοχήν ο κ. Τσίπρας- η πατριωτική φορολόγηση, που αφορά 4000 οικογένειες με εισόδημα άνω του ενός εκατομμυρίου, είναι δείκτης μιας πολιτικάντικης στάσης. Γενικότερα, ωστόσο, η αντιπαράθεση κυρίως με το «μεγάλο κεφάλαιο» και τα «μονοπώλια» ή τα «ολιγοπώλια», είναι μέρος της ίδιας βασικής τοποθέτησης.

Μόνο που και οι μικρές επιχειρήσεις δίνουν εισόδημα στα αφεντικά τους μέσα από την εκμετάλλευση των εργατών τους. Τα συμφέροντα των αφεντικών είναι καταστατικά αντίθετα σε αυτά των εργατριών. Ιδίως στην Ελλάδα, όπου το μόνο συγκριτικό πλεονέκτημα του επιχειρηματικού της τομέα είναι η φτηνή, χωρίς δικαιώματα και τρομοκρατημένη εργασία η αντίθεση είναι ακόμη οξύτερη. Συχνά, τα μικρά αφεντικά έχουν περισσότερους λόγους για την αξιοποίηση αυτού του συγκριτικού πλεονεκτήματος σε σχέση με τα μεγάλα.

Η εργατική τάξη έχει βιωματική εμπειρία αυτού του γεγονότος. Η νεολαία, μεγάλο μέρος της οποίας πια ανήκει στην εργατική τάξη, είναι ακόμη περισσότερο «ενήμερη» σχετικά.

Αλλά και από μακροοικονομική άποψη, σε ό,τι αφορά τον πληθωρισμό, για παράδειγμα, οι επιχειρηματίες έχουν τον τρόπο να μετακυλούν την αύξηση του κόστους στους μισθωτούς, ενώ οι τελευταίοι μόνο να τον υφίστανται μπορούν. Δεν είναι «παράλογο» για έναν επιχειρηματία να συναινεί σε αυτόματη τιμαριθμική προσαρμογή των μισθών, όταν κάτι τέτοιο αντικειμενικά θα σήμαινε άμεση αύξηση του εργασιακού κόστους του;

Ή, σε ό,τι αφορά τη φορολογία, ποιο αφεντικό θα αισθάνονταν ευχάριστα με μια ριζική μεταρρύθμιση, που θα μείωνε το φορολογικό βάρος για τους μισθωτούς, όταν η διατήρηση των δημόσιων εσόδων θα σήμαινε αναγκαστικά επιβάρυνση των ίδιων των επιχειρηματιών;

Συνολικότερα ο λαός της ιδιοκτησίας έχει ανταγωνιστικά συμφέροντα απέναντι στην εργατική τάξη· τα τερατώδη ενοίκια δεν τα εισπράττουν μόνο τα φαντς, όπως είναι γνωστό. Η απαιτούμενη μεγάλη μείωσή τους θα πολεμηθεί ανηλεώς και από «μεσαίους» εισοδηματίες.

Δεν θα συνεχίσω με αυτήν την απλοϊκή «πολιτική οικονομία». Είναι, μάλλον, σαφές τι υποστηρίζω. Ακόμα κι αν η σχηματική αυτή παρουσίαση είναι εσφαλμένη, έχω την εντύπωση πως εντοπίζει ουσιώδη στοιχεία μιας αριστερής πολιτικής, για την οποία το κοινωνικό ζήτημα στο επίκεντρο.

Πάνε δεκαετίες τώρα, αφότου ο Πουλαντζάς -και άλλοι, εξίσου πειστικά- αποδόμησε τον στρατηγικό λαϊκομετωπισμό του, σοβιετικής, ως επί το πλείστον, κοπής, «κομμουνισμού», για τον οποίο απαξάπαντες -πλην μερικών υπερ-πλουσίων- μοιράζονται τα ίδια συμφέροντα. Και η ελληνική Αριστερά συνεχίζει το βιολί της, αφού τον μετέτρεψε σε «ινστιτούτο».

Πολλοί δημοσιολόγοι, αλλά και πολιτικοί επιστήμονες, δυσκολεύονται να εξηγήσουν το παράδοξο της πολύχρονης και αναμφισβήτητης κυριαρχίας της Δεξιάς στη χώρα μας. Ενώ, νομίζω, ο πυρήνας της εξήγησης βρίσκεται μπροστά στη μύτη μας.

Ο θεμελιώδης, λοιπόν, λόγος της διαρκούς κατίσχυσης της Δεξιάς είναι πως συγκροτεί στο πολιτικό πεδίο ένα κοινωνικό -ταξικό μπλοκ, εξαιρετικά συμπαγές, πολύ συνειδητοποιημένο ταξικά και με μεγάλη αυτοπεποίθηση. Ο εκλογικός πυρήνας του διηνεκούς 30% σε αυτό στηρίζεται και, με αυτόν τον τρόπο, δίνει τη βάση στη δεξιά ηγεμονία, η οποία, «πείθοντας» και τμήμα των κατώτερων τάξεων, συντηρητικών ιδεολογικά, καταφέρνει να αναπαράγεται με σχετική άνεση.

Με άλλα λόγια, ο λαός της ιδιοκτησίας έχει πλήρη συνείδηση των συμφερόντων του, τα οποία είναι για τον ίδιο αδιαπραγμάτευτα.

Η απάντηση σε αυτήν την συνθήκη δεν πρόκειται να παραχθεί από «κοστολογημένα προγράμματα» και την αντίστοιχη «δημοσιονομική σοβαρότητα», αλλά με την διαμόρφωση ενός αντίπαλου ταξικού μπλοκ, το οποίο θα νικήσει τον συνασπισμό της Δεξιάς.

Λέγεται συχνά πως «τα πράγματα είναι πιο σύνθετα». Συνήθως πρόκειται για υπεκφυγή. Πάντοτε τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Το θέμα είναι γύρω από ποιον, όχι τόσο «σύνθετο», άξονα πρέπει να στρέψεις την προσοχή σου, ώστε η «συνθετότητα» να μην οδηγεί σε αναλυτικό κομφούζιο.

Επανέρχομαι στην αρχή: οι σημερινές επιτυχείς αριστερές πολιτικές βασίζονται σε «απλά» ταξικά αιτήματα. Στο σημείο που βρίσκονται τα πράγματα σήμερα, στη φάση απεγνωσμένης άμυνας για τις κατώτερες τάξεις, δεν απαιτείται κι άλλος κακοχωνεμένος Γκράμσι. Αυτά που μας απειλούν είναι, εν τέλει, απλά, σχεδόν προφανή.

Η εργοδοσία είναι η εργοδοσία, μικρή και μεγάλη. Τα αφεντικά είναι τα αφεντικά, μικρά και μεγάλα -πολλές φορές, αριστερά και δεξιά, ίδια. Οι μετέπειτα διαφοροποιήσεις δεν πρέπει να ξεπερνούν το θεμελιώδες αδιαφοροποίητο.

Πρόκειται για γενίκευση, βέβαια. Αλλά οι ίδιες οι επιστήμες δεν θεμελιώνονται σε γενικεύσεις; Σε αυτό δεν στηρίζεται η υπεροχή τους ως μορφές γνώσης;

Χωρίς γενίκευση δεν υπάρχει γνώση. Και, νομίζω, ούτε συνεκτική πολιτική παρέμβαση.