Η κα­ταγ­γε­λία συγ­γε­νών θυμάτων του εργο­στα­σίου Βιο­λάντα ότι όσοι/ες εργάτες/ριες μιλούν για τις συνθήκες εργα­σίας εκεί –και για την οσμή που υπήρχε μέρες πριν από την έκρηξη που σκότωσε πέντε γυναίκες– απο­λύο­νται με συνο­πτι­κές δια­δι­κα­σίες δεν εκπλήσ­σει καμία και κανέναν μας.

Γιατί πριν από τη θεσμική δια­φθορά που δεν δεσμεύε­ται από κανένα κράτος δικαίου, πριν από μια κυβέρ­νηση η οποία ασκεί εξω­τε­ρική και εσω­τε­ρική πολι­τική ντρο­πια­στική για τη χώρα και στίγμα για την ιστο­ρία της, πριν από την ανη­συ­χη­τική αύξηση των φασι­στι­κών επιρ­ροών, η ελλη­νική τρα­γω­δία είναι αυτός ο απελ­πι­στι­κός συσχε­τι­σμός δυνάμεων ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εργα­σία, όπως δια­μορ­φώ­θηκε αυτά τα 16-17 μνη­μο­νιακά χρόνια.

Είναι ο συσχε­τι­σμός που κάνει εργα­ζόμε­νες και εργα­ζόμε­νους να νιώ­θουν ανήμπο­ροι απένα­ντι σε κάθε παρα­βίαση της εργα­τι­κής νομο­θε­σίας, κάθε παράνομη αύξηση του ωρα­ρίου, κάθε έλλειψη μέτρων ασφα­λείας. Ζουν με την αίσθηση ότι ούτε το κράτος ούτε η συλ­λο­γική τους δύναμη μπο­ρούν να τους προ­στα­τεύσουν. Χωρίς αυτή την εφιαλ­τική απώ­λεια της συλ­λο­γι­κής κοι­νω­νι­κής δύνα­μης, καμία άλλη δυστο­πία δεν θα ήταν εφι­κτή.

Η έκρηξη στη Βιο­λάντα είναι ένα έγκλημα που προ­κα­λεί συντριβή. Πέντε γυναίκες σηκώ­θη­καν νύχτα να πάνε για δου­λειά –δηλαδή από την ανάγκη τους να ζήσουν– και δεν ξανα­γύρι­σαν σπίτι τους. Πίσω από τον θάνατό τους απο­κα­λύπτε­ται μια πραγ­μα­τι­κότητα που απλώ­νε­ται σε πολ­λούς χώρους εργα­σίας.

Πρόχει­ρες εγκα­τα­στάσεις για εξοι­κο­νόμηση κόστους, έλλειψη ελέγ­χων από δημόσιες υπη­ρε­σίες ήδη απο­ψι­λω­μένες και υπο­τι­μη­μένες, απου­σία μέτρων προ­στα­σίας, υπε­ρερ­γα­σία, αλλά κυρίως κλίμα φόβου, ειδικά στις μικρές τοπι­κές κοι­νω­νίες. Εκεί κυριαρ­χεί η σιωπή.

Οι εργα­ζόμε­νες/οι δεν προ­χω­ρούν σε καταγ­γε­λίες μόνο επειδή οι εργο­δότες απο­λαμ­βάνουν καθε­στώς ατι­μω­ρη­σίας ή επειδή φοβούνται την απόλυση, αλλά επειδή ξέρουν ότι δεν θα βρουν ξανά δου­λειά στον τόπο τους. Μαζί με το στίγμα της φτώ­χειας και την αίσθηση της ανη­μπόριας (έννοια που εισήγα­γαν οι συγ­γρα­φείς της μαύρης λίστας του μακα­ρθι­σμού για την αμε­ρι­κα­νική κοι­νω­νία) θα κου­βα­λούν το στίγμα του «ρου­φιάνου» ή του «ταρα­ξία». Κανείς δεν θα προ­σλαμ­βάνει κάποια ή κάποιον που σηκώ­νει ανάστημα.

Η περίπτωση της Βιο­λάντα συμπυ­κνώ­νει όλα αυτά. Και κάτι ακόμη: την απου­σία σωμα­τείου στη δου­λειά. Παρά τη συντο­νι­σμένη προ­σπάθεια της κυβέρ­νη­σης να δια­λύσει θεσμικά τις ενώ­σεις των εργα­ζο­μένων, παρά την υπο­βάθμιση του συν­δι­κα­λι­σμού –ενίοτε με ευθύνη του ίδιου– η σύσταση σωμα­τείων στους χώρους δου­λειάς, μαζί με τα κλα­δικά, είναι ο τρόπος για να καταγ­γείλει, να διε­κδι­κήσει και να κερ­δίσει ο κόσμος της εργα­σίας.

Κι όμως, ενώ οι εργα­ζόμε­νοι δεν είναι μόνο εκμε­ταλ­λευ­όμε­νοι αλλά υπο­ψήφιοι νεκροί, ο δημόσιος διάλο­γος περι­στρέφε­ται απο­κλει­στικά γύρω από τα μεσαία στρώ­ματα, την απώ­λεια εισο­δη­μάτων τους και την υπερ­φο­ρο­λόγηση. Δίχως να ακούγο­νται τα αυτο­νό­ητα: αυξήσεις μισθών που θα υπερ­κα­λύπτουν την ακρίβεια, συλ­λο­γι­κές συμ­βάσεις και δια­πραγ­μα­τεύσεις, ισχυ­ροί έλεγ­χοι και Επι­θε­ώ­ρηση Εργα­σίας που θα λει­τουρ­γεί προς όφε­λος των εργα­ζο­μένων. Δίχως να γίνε­ται πραγ­μα­τική συζήτηση για τις νέες μορ­φές εξαρ­τη­μένης εργα­σίας που εργα­ζόμε­νες/οι αντι­με­τω­πίζο­νται ως ελεύθε­ροι επαγ­γελ­μα­τίες. Οτι η τηλερ­γα­σία που αντι­κα­τέστησε τον χώρο δου­λειάς μάς αφήνει έξω από οποια­δήποτε μορφή συλ­λο­γι­κής δράσης.

Η υπο­χώ­ρηση της Αρι­στε­ράς και της κοι­νω­νίας την τελευ­ταία δεκα­ε­τία έχει πολ­λές δια­φο­ρε­τι­κές σημάν­σεις. Είναι αδύνατο όμως να ανα­στρα­φεί αν δεν παλέψουμε για να αλλάξουν οι συσχε­τι­σμοί στους χώρους δου­λειάς.