Του Μιχάλη Πισκιούλη
Αναδημοσίευση από τον Καθημερινό Παρατηρητή
Για άλλη μια φορά η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης μετατρέπεται σε πασαρέλα πλειοδοσίας από τα συστημικά κόμματα. Για άλλη μια φορά, η απάντηση των εργαζομένων, των συνταξιούχων, της νεολαίας και όλων εκείνων που βλέπουν καθημερινά το εισόδημά τους να εξανεμίζεται, είναι στους δρόμους της Θεσσαλονίκης.
Φέτος, η πορεία ήταν μεγαλύτερη από άλλες χρονιές και είχε ιδιαίτερα δυναμικό παλμό. Και αυτό δεν είναι τυχαίο. Πίσω από τους αριθμούς, τις στατιστικές και τους πανηγυρισμούς για την «ανάπτυξη», υπάρχει μια κοινωνία που δυσκολεύεται να τα βγάλει πέρα. Που πληρώνει ακριβότερα το ρεύμα, το ενοίκιο, τα τρόφιμα, τις μετακινήσεις. Που βλέπει τη δημόσια υγεία και παιδεία να υποβαθμίζονται και την εργασία να γίνεται ολοένα πιο επισφαλής.
Και απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, για άλλη μια φορά ακούμε το ίδιο έργο: λίγες αυξήσεις, κάποια επιδόματα, φορολογικές ελαφρύνσεις, εξαγγελίες που παρουσιάζονται ως μεγάλες τομές.
Όμως η παροχολογία δεν αρκεί πλέον.
Δεν αρκούν οι φειδωλές αυξήσεις όταν η ακρίβεια έχει ήδη απορροφήσει πολλαπλάσιο μέρος του εισοδήματος. Δεν αρκούν τα επιδόματα, όταν μετατρέπονται σε μόνιμο υποκατάστατο ενός αξιοπρεπούς μισθού και ενός ισχυρού κοινωνικού κράτους. Δεν αρκούν οι «ελαφρύνσεις», όταν το φορολογικό βάρος εξακολουθεί να πέφτει δυσανάλογα στους μισθωτούς, στους συνταξιούχους και στις μικρές επιχειρήσεις.
Γιατί το πρόβλημα της Ελλάδας δεν είναι απλώς ότι «δεν βγαίνει ο μήνας».
Το πρόβλημα είναι δομικό.
Είναι πρόβλημα ενός οικονομικού μοντέλου που παράγει ανισότητες, συγκεντρώνει πλούτο και ισχύ σε όλο και λιγότερα χέρια και αφήνει κρίσιμους τομείς της οικονομίας στις διαθέσεις μεγάλων επιχειρηματικών συμφερόντων.
Είναι πρόβλημα δημοκρατίας, όταν κρίσιμες αποφάσεις που καθορίζουν τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων λαμβάνονται χωρίς ουσιαστική κοινωνική συμμετοχή και λογοδοσία.
Είναι πρόβλημα κοινωνικής δικαιοσύνης, όταν η πρόσβαση στη στέγη, στην υγεία, στην παιδεία και στη δικαιοσύνη μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε ζήτημα οικονομικής δυνατότητας.
Και είναι πλέον πρόβλημα εθνικής ανεξαρτησίας, όταν η χώρα αδυνατεί να σχεδιάσει αυτόνομα την οικονομική, ενεργειακή και εξωτερική της πολιτική και παραμένει εγκλωβισμένη σε επιλογές που συχνά υπηρετούν περισσότερο ισχυρά οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέροντα παρά τις ανάγκες της κοινωνικής πλειοψηφίας.
Δεν χρειάζεται άλλη διαχείριση. Χρειάζεται αλλαγή πορείας.
Τα προβλήματα είναι τεράστια και οι λύσεις δεν θα είναι εύκολες. Απαιτούν σύγκρουση με κατεστημένα συμφέροντα, αλλαγές θεσμών και αναδιανομή οικονομικής και πολιτικής ισχύος.
Γι’ αυτό χρειάζεται μια ενωμένη, μαχητική και δημοκρατική Αριστερά, η οποία δεν θα περιορίζεται στην καταγραφή των προβλημάτων ούτε θα ανταγωνίζεται για το ποιος θα διαχειριστεί καλύτερα το υπάρχον μοντέλο.
Μια Αριστερά που θα παρουσιάσει ένα συνεκτικό εναλλακτικό σχέδιο για τη χώρα.
Και πρέπει να γνωρίζει από την αρχή ότι μια τέτοια προσπάθεια θα συναντήσει ισχυρές αντιστάσεις. Από τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα στο εσωτερικό, αλλά και από εκείνες τις διεθνείς δυνάμεις που έχουν συνηθίσει να αντιμετωπίζουν την Ελλάδα ως χώρα περιορισμένης δυνατότητας αυτόνομων επιλογών.
Γι’ αυτό δεν αρκεί η πολιτική ενότητα. Χρειάζεται κοινωνική συμμαχία, δημοκρατική συμμετοχή, σχέδιο και αντοχή.
Ποια είναι, λοιπόν, τα μεγάλα προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπίσουμε;
Δικαιοσύνη που να εμπιστεύεται ο πολίτης
Πρώτα απ’ όλα, η αίσθηση ότι υπάρχει δικαιοσύνη.
Μια δημοκρατία δεν μπορεί να λειτουργήσει όταν ο πολίτης αισθάνεται ότι η δικαιοσύνη είναι αργή, απρόσιτη ή άνιση. Η εμπιστοσύνη στους θεσμούς δεν αποκαθίσταται με διακηρύξεις. Απαιτείται ριζικός εκσυγχρονισμός της Δικαιοσύνης, επαρκής στελέχωση, σύγχρονες υποδομές και πραγματική επιτάχυνση της απονομής της.
Παράλληλα, χρειάζεται θεσμική αλλαγή στον τρόπο επιλογής της ανώτατης δικαστικής ηγεσίας, με τρόπο που να θωρακίζει την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης από την εκάστοτε κυβερνητική εξουσία.
Η κοινωνία δεν ζητά μια Δικαιοσύνη υπό πολιτικό έλεγχο. Ζητά μια ανεξάρτητη, γρήγορη, αποτελεσματική και πραγματικά ισότιμη Δικαιοσύνη.
Στέγη για όλους, όχι κατοικίες ως επενδυτικό προϊόν
Η κατοικία είναι κοινωνικό δικαίωμα και όχι απλώς εμπόρευμα.
Η εκρηκτική αύξηση των ενοικίων και η μετατροπή μεγάλου αριθμού κατοικιών σε βραχυχρόνιες μισθώσεις έχουν κάνει την πρόσβαση στη στέγη ιδιαίτερα δύσκολη για νέους ανθρώπους, εργαζόμενους και οικογένειες.
Χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα κοινωνικής κατοικίας, δραστικός περιορισμός της ανεξέλεγκτης εξάπλωσης του Airbnb στις περιοχές όπου δημιουργεί στεγαστική ασφυξία και δημόσιος φορέας διαχείρισης των κόκκινων δανείων.
Δεν μπορεί η κατοικία μιας οικογένειας να αντιμετωπίζεται απλώς ως ένα ακόμη περιουσιακό στοιχείο σε έναν χρηματοπιστωτικό ισολογισμό.
Ενέργεια: ρεύμα ως κοινωνικό αγαθό
Η ενέργεια είναι βασική προϋπόθεση για την ίδια τη ζωή και την παραγωγική δραστηριότητα.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να αποδέχεται ένα ενεργειακό μοντέλο στο οποίο λίγοι ισχυροί παίκτες διαμορφώνουν τους όρους μιας αγοράς που πληρώνουν όλοι οι υπόλοιποι.
Χρειάζεται πραγματική αντιμετώπιση των καρτέλ και των στρεβλώσεων στην αγορά ενέργειας, ενίσχυση του δημόσιου ελέγχου και πολιτική που θα εξασφαλίζει φθηνό και αξιόπιστο ρεύμα για τα νοικοκυριά αλλά και για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.
Γιατί χωρίς φθηνή ενέργεια δεν μπορεί να υπάρξει ούτε κοινωνική ευημερία ούτε παραγωγική ανασυγκρότηση.
Δημόσιος έλεγχος στους στρατηγικούς τομείς
Η χώρα δεν μπορεί να οικοδομήσει παραγωγική και κοινωνικά δίκαιη ανάπτυξη όταν έχει παραχωρήσει κρίσιμες υποδομές και στρατηγικούς τομείς χωρίς να διατηρεί ουσιαστικό δημόσιο έλεγχο.
Χρειάζεται να ανοίξει ξανά η συζήτηση για την επανάκτηση του δημόσιου ελέγχου στη ΔΕΗ, στους σιδηροδρόμους, στα λιμάνια, στα αεροδρόμια και σε κάθε κρίσιμη υποδομή που ιδιωτικοποιήθηκε στο πλαίσιο των μνημονιακών πολιτικών.
Δεν πρόκειται για νοσταλγία ενός παρελθόντος. Πρόκειται για το ερώτημα αν μια δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση πρέπει να διαθέτει τα εργαλεία για να ασκήσει αναπτυξιακή και κοινωνική πολιτική.
Χωρίς δημόσια εργαλεία, η πολιτική βούληση μένει σύνθημα.
Φορολογική δικαιοσύνη και διαγραφή ιδιωτικού χρέους
Η φορολογία πρέπει να υπηρετεί την κοινωνική δικαιοσύνη και την παραγωγή, όχι να λειτουργεί ως μηχανισμός μόνιμης πίεσης των οικονομικά ασθενέστερων.
Χρειάζεται ένα απλούστερο και δικαιότερο φορολογικό σύστημα, με χαμηλότερη επιβάρυνση για τις μικρές και παραγωγικές επιχειρήσεις, αλλά και αποτελεσματική φορολόγηση του μεγάλου πλούτου και των πραγματικά υψηλών εισοδημάτων.
Ταυτόχρονα, δεν μπορεί να αγνοείται το τεράστιο ιδιωτικό χρέος που πνίγει νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Χρειάζεται ένα γενναίο και κοινωνικά δίκαιο πρόγραμμα ρύθμισης και κουρέματος ιδιωτικών χρεών, ώστε άνθρωποι και επιχειρήσεις να μπορούν να ξανασταθούν στα πόδια τους.
Εργασία με αξιοπρέπεια
Η ανάπτυξη δεν μπορεί να μετριέται μόνο από τους δείκτες του ΑΕΠ. Πρέπει να μετριέται και από το αν ο άνθρωπος που εργάζεται μπορεί να ζήσει αξιοπρεπώς από τον μισθό του.
Χρειάζονται ισχυρές και καθολικές Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας, ουσιαστική προστασία της εργασίας και Αυτόματη Τιμαριθμική Αναπροσαρμογή του κατώτατου μισθού, ώστε οι εργαζόμενοι να μην βλέπουν κάθε χρόνο την αγοραστική τους δύναμη να μειώνεται από τον πληθωρισμό.
Και πρέπει να ανοίξει επιτέλους η συζήτηση για τη μείωση του χρόνου εργασίας.
Η τεχνολογική πρόοδος και η αύξηση της παραγωγικότητας δεν μπορούν να σημαίνουν μόνο περισσότερα κέρδη για τις επιχειρήσεις. Πρέπει να μεταφράζονται και σε περισσότερο ελεύθερο χρόνο και καλύτερη ποιότητα ζωής για τους εργαζόμενους.
Αγροτική παραγωγή και διατροφική ασφάλεια
Η Ελλάδα χρειάζεται έναν ισχυρό πρωτογενή τομέα. Όχι ως γραφικό κατάλοιπο του παρελθόντος, αλλά ως βασικό πυλώνα της παραγωγικής της ανασυγκρότησης.
Η κατάργηση του Υπερταμείου και η δημιουργία μιας νέας Αγροτικής Τράπεζας, με αναπτυξιακό και κοινωνικό προσανατολισμό, μπορούν να αποτελέσουν εργαλεία για τη στήριξη των αγροτών, της κτηνοτροφίας και της ελληνικής παραγωγής.
Η αγροτική πολιτική δεν μπορεί να περιορίζεται στις επιδοτήσεις. Χρειάζεται σχέδιο για παραγωγή, μεταποίηση, συνεταιρισμούς, υποδομές, νερό, τεχνολογία και πρόσβαση στην αγορά.
Δημόσια Υγεία και Δημόσια Παιδεία
Η Υγεία και η Παιδεία δεν είναι εμπορεύματα.
Η ενίσχυση του δημόσιου συστήματος υγείας με προσωπικό, υποδομές και πόρους είναι προϋπόθεση κοινωνικής ασφάλειας. Το ίδιο ισχύει για ένα ισχυρό δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα που θα προσφέρει ίσες ευκαιρίες ανεξάρτητα από την οικονομική κατάσταση της οικογένειας.
Η υπεράσπιση του Άρθρου 16 του Συντάγματος και του δημόσιου χαρακτήρα της ανώτατης εκπαίδευσης δεν είναι άρνηση της ανάγκης για αλλαγές και εκσυγχρονισμό. Είναι άρνηση της λογικής ότι η πρόσβαση στη γνώση πρέπει να εξαρτάται από το πορτοφόλι.
Μια ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική
Η Ελλάδα δεν μπορεί να είναι μόνιμα προσανατολισμένη στη λογική ότι η ασφάλειά της εξασφαλίζεται μέσα από τη συμμετοχή σε κάθε στρατιωτικό σχεδιασμό των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ ή μέσα από την άκριτη ευθυγράμμιση με τις επιλογές οποιασδήποτε άλλης δύναμης.
Χρειάζεται μια πραγματικά ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική, με βάση το διεθνές δίκαιο, την ειρήνη και την υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων.
Ο απεγκλωβισμός από τους μιλιταριστικούς σχεδιασμούς των ΗΠΑ, του ΝΑΤΟ και του Ισραήλ δεν σημαίνει απομόνωση. Σημαίνει δυνατότητα αυτόνομων επιλογών και ενεργό διπλωματική παρουσία.
Η Ελλάδα μπορεί και πρέπει να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες ειρήνης, αντί να περιορίζεται στον ρόλο του δεδομένου συμμάχου.
Και πάνω απ’ όλα: ποιο είναι το όραμά μας;
Όλα τα παραπάνω δεν μπορούν να αποτελούν ένα άθροισμα επιμέρους προτάσεων.
Συνδέονται μεταξύ τους από μια διαφορετική αντίληψη για την οικονομία, την κοινωνία και τη δημοκρατία.
Μια αντίληψη που βάζει τον άνθρωπο πάνω από το κέρδος, την κοινωνική ανάγκη πάνω από την κερδοσκοπία, τη δημοκρατία πάνω από την ισχύ των οικονομικών συμφερόντων και τη συνεργασία των λαών πάνω από τον ανταγωνισμό των πολεμικών συνασπισμών.
Είναι η ανάγκη να ξαναμιλήσουμε για τον Σοσιαλισμό.
Όχι ως μουσειακό σύνθημα και όχι ως αναπαραγωγή αποτυχημένων μοντέλων του παρελθόντος. Αλλά ως σύγχρονο αίτημα δημοκρατίας, κοινωνικής δικαιοσύνης, οικονομικής ισότητας, δημόσιου ελέγχου και ελευθερίας.
Γιατί σήμερα το πραγματικό δίλημμα δεν είναι αν θα δοθούν μερικά ευρώ παραπάνω στο ένα ή το άλλο κοινωνικό στρώμα.
Το πραγματικό δίλημμα είναι αν θα συνεχίσουμε με το ίδιο μοντέλο ή αν θα τολμήσουμε να το αλλάξουμε.
Η Αριστερά πρέπει να αποδείξει ότι είναι εδώ.
Όχι ως συμπλήρωμα ενός συστήματος που βρίσκεται σε κρίση. Όχι ως δύναμη διαμαρτυρίας χωρίς σχέδιο. Αλλά ως πολιτική δύναμη που μπορεί να ενώσει τους εργαζόμενους, τη νεολαία, τους μικρούς επαγγελματίες, τους αγρότες, τους επιστήμονες, τους συνταξιούχους και όλους εκείνους που ασφυκτιούν μέσα σε ένα μοντέλο που δεν τους χωρά.
Με ευθύνη. Με πρόγραμμα. Με δημοκρατία. Με κοινωνικές συμμαχίες.
Γιατί η ιστορία μας διδάσκει κάτι ακόμη:
Όταν ένα σύστημα αδυνατεί να δώσει λύσεις, η κοινωνική δυσαρέσκεια δεν εξαφανίζεται. Κάποιος θα επιχειρήσει να την εκφράσει.
Και η εφεδρεία του συστήματος, όταν η δημοκρατική και κοινωνική ελπίδα υποχωρεί, είναι ο φασισμός.
Γι’ αυτό η Αριστερά δεν έχει την πολυτέλεια ούτε της εσωστρέφειας ούτε των μικρών κομματικών ανταγωνισμών.
Έχει απέναντί της μια ιστορική ευθύνη:
Να ενώσει την κοινωνία, να παρουσιάσει ένα πειστικό εναλλακτικό σχέδιο και να ανοίξει ξανά τον δρόμο της ελπίδας.
Όχι αύριο.
Τώρα.
Θέλεις να μαθαίνεις για τις δράσεις του ΜεΡΑ25; Γράψου εδώ.
